در روزهایی که رسانههای جریان اصلی ورزش در جهان، تمهیدات ژاپن در میزبانی بازیهای آسیایی ۲۰۲۶ ناگویا را با چاشنی نیشخند و تحقیر پوشش میدهند، بازتولید شتابزده و سطحی همین روایتها در برنامههای ورزشی بهویژه شبکه ورزش مایه شگفتی است. متاسفانه مجریان و گزارشگران، میزبانی ژاپن بویژه در خصوص دهکده بازی ها را دستمایه شوخی، تمسخر و نشانه خست و پسرفت ساموراییها میکنند. این رفتار ناآگاهانه بازی کردن در زمینی است که سالهاست توسط کارتلهای بزرگ ساختمانی، غولهای مستغلات غربی و ماشین تبلیغاتی تجاری طراحی شده است.اما در پس پرده این تصویرسازیهای ژورنالیستی چه میگذرد؟ آیا ژاپن واقعاً مستأصل شده یا در حال بازتعریف یک الگوی نجاتبخش برای آینده ورزش جهان است؟برای درک ریشه تصمیم شهردار ناگویا، باید به یک دهه پیش و اعتراضات تاریخی برزیل در آستانه جامجهانی ۲۰۱۴ و المپیک ۲۰۱۶ ریو و حتی میزبانی قطر از جام جهانی بازگشت. جایی که تودههای میلیونی مردم به خیابانها آمدند و پلاکاردهایی با این شعار پرمعنا در دست گرفتند. “ما بیمارستانها و مدارسی با استانداردهای فیفا میخواهیم”.برای مثال نشریه تحلیلی ورسو بوکز برزیل افشا کرد، در پشت پرده شعارهای دهانپرکن توسعه از طریق ورزش، کلانرویدادها به ابزاری برای سلب مالکیت عمومی و سودجویی کارتلها بدل شده بودند. دقیقاً در همان روزهایی که زاغه نشینان ریو برای پروژههای المپیک آواره میشدند، قراردادهای چندمیلیارد دلاری برای ساخت مجموعه ۵ برج تجاری عظیم در منطقه بندری ریو به نام برجهای ترامپ با تکیه بر اعتبارات و صندوقهای عمومی منعقد میشد، نماد آشکاری از اینکه چگونه شور و هیجان ورزش به حیاط خلوتی برای شرکتها و غولهای مستغلات تبدیل میشود.این الگوی تحمیلی سالهاست که حاکم است، نهادهای بینالمللی با همراهی شرکتهای چندملیتی، استانداردهایی سرسامآور برای ساخت دهکدههای تجملی ورزشکاران و ورزشگاههای غولآسا وضع میکنند. شهرها صدها میلیون دلار پول مالیاتدهندگان را صرف بتنریزیهایی میکنند که پس از پایان دو هفته مسابقات، به سازههایی پرهزینه و فاقد توجیه پسا رویدادی تبدیل میشوند. سازههایی که از بدهیهای ویرانگر المپیک ۲۰۰۴ آتن تا استادیومهای رهاشده ریو هنوز پیش چشم دنیا عبرتآموزی میکنند. ضمن اینکه طی این چند سال اخیر چند کشور و شهر به دلیل همین هزینه های سرسام آور از پذیرش میزبانی رویدادهای بزرگ انصراف دادند. بنابرانی برگزارکنندگان بازیهای آسیایی ۲۰۲۶ ناگویا با انتخابی استراتژیک روبهرو بودند. ساخت یک دهکده سنتی با هزینه کمرشکن حداقل ۶۰ میلیارد ین (حدود ۳۹۰ میلیون دلار) یا جستوجوی راهکاری عقلانی، پایدار و بازگشتپذیر که به بودجه عمومی نیز دست درازی نکند. ژاپن راه دوم را انتخاب کرد. با چارتر کردن کشتی تفریحی با هزینه تقریبی ۴.۵ میلیارد ین، برپایی اقامتگاههای پیشساخته چوبی، بهرهگیری از هتلهای موجود و انتقال هوشمندانه برخی رشتهها به اماکن بهجامانده از المپیک توکیو، نه تنها ساخت دهکده سنتی لغو شد، بلکه سرفصل یک دگرگونی بنیادین در تاریخ بازیها رقم خورد. هیدهآکی اومورا، استاندار استان آیچی و رئیس کمیته سازماندهی بازیها، لغو ساخت دهکده ورزشکاران را یک نقطه عطف اساسی خواند و تأکید کرد که با بازنگری ساختاری در پروژههای عمرانی، بیش از ۱۰۰ میلیارد ین (حدود ۶۴۰ میلیون دلار) صرفهجویی مالی در کل بودجه بازیها محقق شده است. اوج درک ژئوپلیتیک و شجاعت مدیریتی اومورا در یک نشست خبری بازتاب یافت. در آنجا با صراحتی کمنظیر پرده از انحصارطلبی حاکم بر ورزش جهان برداشت و هشدار داد:“ما نباید اجازه دهیم بازیهای آسیایی به رویدادی تبدیل شود که فقط کشورهای تولیدکننده نفت (با منابع مالی سرشار) یا کشور چین قادر به میزبانی آن باشند”این موضع، بیانیه پایانی علیه کالاییسازی ورزش و باطل کردن الگویی بود که میزبانی را به رقابت جنونآمیز تزریق دلارهای نفتی و ریختوپاشهای پوچ تبدیل کرده است. ژاپن حاضر نشد برای جلب رضایت بوروکراتهای بینالمللی و نمایشهای پرزرقوبرق رسانههای غربی، خزانه عمومی و جیب مردمش را به کام کمپانیهای ساختمانی خالی کند. کارتلهای غربی و امپراتوریهای رسانهای وابسته به آنها که نفعشان در تداوم پروژههای بیپایان ساختمانی و قراردادهای سنگین تجاری است، طبیعی است که از جسارت یک کشور آسیایی در صرفهجویی ۱۰۰ میلیارد ینی خشمگین باشند و اسکان در کشتی و سازههای موقت را به بحران تعبیر کنند. اما بهجای همنوایی ناآگاهانه با این نیشخندهای سطحی، شایسته است این شجاعت کمنظیر و بلوغ مدیریتی در صیانت از منابع عمومی را ستایش کنیم و به احترام ژاپن کلاه از سر برداریم
مصطفی محمدی رئوف
عضو هیات علمی دانشگاه علم و فرهنگ و معاون اندیشکده سیاستگذاری و حکمرانی ورزش
